پاداش و جزاى برنده ، بهشت و فرجام بازنده ، آتش است . آيا كسى نيست كه قبل از رسيدن مرگش توبه كند ؟ آيا كسى نيست كه پيش از رسيدن روز سختىاش چاره انديشد ؟ هش داريد كه شما در روزگار آرزو هستيد كه به دنبالش مرگ است . كسى كه در ايّام آرزو قبل از آنكه مرگش فرا رسد عمل كند عملش سودمند است ، و مرگش به او زيان نرساند ، و آن كه در روزگار آرزويش پيش از رسيدن مرگش تقصير كند محصول كارش خسارت است ، و مرگش براى او زيان دارد . آگاه باشيد كه به وقت خوشى چنان عمل كنيد كه وقت ترس عمل مىكنيد . بدانيد كه مانند بهشت كه خواهانش خواب باشد نديدم ، و همچون عذاب كه گريزان از آن در غفلت باشد سراغ ندارم . هشيار باشيد كسى كه حق سودش ندهد ، باطل او را ضرر زند ، و آن را هدايت مستقيم ننمايد ، گمراهى او را به هلاكت كشاند . بدانيد شما به كوچ از دنيا امر شده ، و بر تهيهء توشه دلالت شده‌ايد . ترسناك‌ترين چيزى كه از آن بر شما مىترسم پيروى هوا و آرزوى دراز است . پس در اين دنيا از دنيا توشه‌اى برگيريد كه در آخرت خود را از عذاب محافظت كنيد . مىگويم : اگر سخنى باشد كه مردم را به زهد در دنيا و عمل مربوط به آخرت وادار كند همين سخن است . و همين بس كه اين كلام دل را از وابستگى به آرزوها قطع كند ، و نور موعظه و قدرت بازداشتن انسان از گناه را در دل برافروزد . و عجيب‌ترين جملات اين خطبه اين است كه مىفرمايد : « امروز روز تمرين ، و فردا روز مسابقه ، و پاداش و جزاى برنده بهشت ، و عاقبت بازنده آتش است . » زيرا در اين سخن با وجود عظمت لفظ و بزرگى معنا و تمثيل درست ، و تشبيه واقعى ، سرّى شگفت و معنايى لطيف نهفته ، و آن قول حضرت است كه مىفرمايد : « و السّبقة الجنّة ، و الغاية النّار » كه چون معنى سبقه و غايت مخالف هم است از آن برنامه قيامتى به دو لفظ مختلف « سبقه - غايت » تعبير فرموده ، زيرا مسابقه در كارى محبوب و هدفى مطلوب است و اين صفت بهشت است ، نه دوزخ كه به خدا از آن پناه مىبريم ، و شايسته نبود بگويد : « و السّبقة النار » ، بدين خاطر فرمود : « الغاية النار » ، چه اينكه ممكن است پايان يك راه كسى را خوش نيايد ،